AKTUALNOŚCI

 

Szlak Martyrologii
08.12.2014 r.


Biało-niebiesko-biały szlak prowadzący z Jawora do Strzegomia to kolejny ze szlaków pieszych, ale również i historycznych, przebiegających przez teren naszej gminy. Nazwa trasy jest upamiętnieniem więźniów byłego obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, zlokalizowanego we wsi Rogoźnica leżącej siedem kilometrów od Strzegomia. 

Z inicjatywą wytyczenia szlaku w 1984 r. wyszedł wieloletni działacz PTTK w Jaworze Henryk Antkowiak. Początkowo trasa wiodła jedynie na odcinku Jawor – Rogoźnica (Gross-Rosen). Idea rozbudowy szlaku o nowe miejscowości zrodziła się w 1985 r. podczas jednego z zebrań strzegomskiego PTTK. Podstawowym impulsem do podjęcia działania była autentyczna chęć doprowadzenia turystów zarówno z Jawora jak i ze Strzegomia do byłego obozu. Z uwagi na mocno ograniczone środki finansowe trasa została wyznakowana społecznie przez członków „naszego” PTTK.

Szlak w obrębie gminy Strzegom skoncentrowany jest przede wszystkim na najbardziej wysuniętej na północny zachód części Przedgórza Sudeckiego - Wzgórzach Strzegomskich (Die Striegauer Berge), ciągnących się niemal równolegle do Sudetów. Trasa przebiega przez najbardziej „górski” fragment tj. pasmo wzniesień pomiędzy Strzegomiem i Czernicą zwane Wzgórzami Rogoźnickimi. Szlak Martyrologii wiedzie przez największy w Polsce obszar zasobów, ale i eksploatacji skał granitowych, które w bardzo dużej ilości występują w Strzegomiu, Żółkiewce, Kostrzy i Rogoźnicy. Wyroby granitowe pochodzące z okolic Strzegomia są wykorzystywane na szeroką skalę w Polsce i zagranicą. Do najbardziej znanych obiektów należą monolit kolumny Zygmunta w Warszawie, pomnik Westerplatte w Gdańsku, pomnik Jana XXIII we Wrocławiu, budowle hydrotechniczne w Belgii i Holandii a także wiele obiektów budowlanych w Berlinie, Dreźnie czy Hamburgu.

Jak należy ubrać się na wycieczkę ? Klimat panujący na Wzgórzach Strzegomskich jest bardzo podobny do klimatu pozostałej części Przedgórza Sudeckiego. Do najbardziej pochmurnych miesięcy należą grudzień i styczeń, na najwięcej słonecznych dni możemy liczyć we wrześniu. Zwierzęta, które możemy spotkać podczas wycieczki to sarna, lis, kuna leśna, rzadziej dzik i zając szarak.

Szczegółowy przebieg szlaku:
Jawor –Paszowice – Czernica – Czeska Góra – okolice Kostrzy – były obóz koncentracyjny Gross-Rosen – Gęsie Góry – okolice Żółkiewki – Góra Św. Jerzego – Krzyżowa Góra – Strzegom.

Początek 22 kilometrowej trasy rozpoczyna się naprzeciwko budynku dworca PKP przy ul. Dworcowej w Jaworze. Następnie szlak skręca w lewo w ul. Słowackiego, dalej w ul. Rapackiego, z której wchodzi do Parku Pokoju, gdzie znajduje się „żywe” świadectwo historii - Kościół Pokoju. Zabytek 13 grudnia 2001 r. został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dalej trasa wychodzi na plac Wolności i z ul. Grunwaldzkiej skręca w ul. Zamkową, a następnie w ul. Chrobrego. Warto w tym miejscu na chwilę zboczyć ze szlaku i udać się do pobliskiego rynku, centrum którego zajmuje zbudowany w latach 1896-1897 okazały ratusz z wysoką wieżą. W sercu miasta możemy podziwiać podcieniową zabudowę, typową dla stylu sudeckiego. Wschodnia i część północnej pierzei została zniszczona w czasie działań wojennych. Odbudowa nastąpiła w latach 60 XX. Na kamienicy numer 8 odnajdziemy wizerunek ula, który jest symbolem jaworskich pierników. Po powrocie na szlak skręcamy w ulicę Czarneckiego, a później w ul. Klasztorną, gdzie został usytuowany gotycki zespół poklasztorny - obecna siedziba Muzeum Regionalnego w Jaworze. Po zwiedzeniu muzeum udajemy się na ul. Chopina, którą wkraczamy do parku miejskiego a następnie malowniczą alejką udajemy się w kierunku Paszowic do drogi krajowej nr 3. Z „trójki” idziemy w stronę Czernickiej Góry, za którą przebiega granica powiatu jaworskiego i świdnickiego. Przechodząc przez most na rzece Nysie Szalonej wkraczamy do Czernicy. Z drogi lokalnej skręcamy w ścieżkę, która zaprowadzi nas do lasu pomiędzy Czeską a Granitową Górą. W miejscu tym przebiega granica gminy Dobromierz i Strzegom. Następnie idąc ścieżką pomiędzy wsiami Rogoźnica i Kostrza docieramy do polany, na której wystają z ziemi fragmenty betonowych brył. Są to pozostałości obozowych budowli. Idąc zgodnie ze szlakiem wzdłuż ogrodzenia dojdziemy do bramy głównej Arbeitslager Gross-Rosen. Obóz ten początkowo był filią KL Sachsenhausen. Pierwszy transport więźniów zmuszanych do morderczej pracy w kamieniołomach przybył 2 sierpnia 1940. Już w niecały rok później, bo 1 maja 1941 r., Gross-Rosen został samodzielnym obozem koncentracyjnym, charakteryzujących się bardzo dużą śmiertelnością więźniów. Już w 1944 posiadał ok. 100 filii, zlokalizowanych przede wszystkim na terenie Dolnego Śląska.Gross-Rosen oraz jego filie stały się miejscem kaźni dla niemal 120 000 więźniów z 23 krajów Europy i świata. Około 40 000 spośród nich straciło życie. Obóz przestał istnieć w 1947 r. W dniu 11 września tegoż roku powstał Komitet Ochrony Gross–Rosen, który za główny cel objął upamiętnienie ofiar obozu. Jesienią 1953 r. odsłonięto pomnik – mauzoleum w którym zostały umieszczone prochy poległych więźniów pobrane z obozowego wysypiska prochów. Z upływem lat wygląd mauzoleum ulegał modernizacjom. W latach 70 zainstalowano znicz, który płonie podczas uroczystości odbywających się na terenie obozu. W 1985 r. pomnik został rozbudowany o dwa skrzydła, służące do umieszczona ziemi pochodzącej z filii Gross Rosen. W 1963 roku obóz został wpisany do Krajowego Rejestru Zabytków, a dopiero 38 lat po wojnie, dokładnie 21 kwietnia 1983 r. na mocy rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki powstało Państwowe Muzeum Gross-Rosen.

W Muzeum prezentowane są wystawy ukazujące historię obozu i tragiczne losy więźniów. Warto zatrzymać się choć na chwile w tym miejscu, bo Gross Rosen to przystanek pamięci i chwila refleksji nad życiem ludzi, którym zgotowano taki los, wbrew ich woli.

Po opuszczeniu obozu główną ulicą kierujemy się w stronę Rogoźnicy a następnie skręcamy w polną ścieżkę w prawo. Piękne leśne i polne ścieżki wiodące przez Gęsie Góry doprowadzą wędrowców w okolice Wieśnicy. Maszerując polami znajdującymi się pomiędzy Żółkiewką i Wieśnicą dochodzimy do podnóża Góry Świętego Jerzego. W tym miejscu 22 września 2014 r. dzięki staraniom Towarzystwa Miłośników Ziemi Strzegomskiej został ustawiony pamiątkowy obelisk upamiętniający postać Jana Montanusa, odkrywcy ziemi pieczętnej „terra sigillata”.

Wszak to nie kto inny jak żyjący w latach 1532 – 1604 Jan Montanus przeszukując dawne kopalnie złota w Strzegomiu odnalazł szaro – żółtą glinkę, której przypisał cudowne właściwości, a która na ponad 100 lat przyniosła sławę i chwałę naszemu miastu. Inskrypcja na obelisku brzmi: ”Johann Montanus 1532-1604 ODKRYWCA I POPULARYZATOR STRZEGOMSKIEJ ZIEMI LECZNICZEJ „terra sigillata stregoniensis” WYDOBYWANEJ ZE ZBOCZA SKALNEGO GÓRY ŚW. JERZEGO. W tym miejscu szlak martyrologii łączy się z liczącą 1300 metrów trasą turystyczną „Na Naszej Górze” i łukiem wiedzie do podnóża najwyższego szczytu Wzgórz Strzegomskich - Góry Krzyżowej (Spitz-, Berg-, Kreuz-Berg, Kromoła, Boża Męka, Krzyżówka - 354 m.n.p.m), stanowiącej charakterystyczny akcent w panoramie Strzegomia oraz jego okolicy. Walory widokowe najwyższego szczytu Wzgórz Strzegomskich są doceniane przez turystów i uważane za jedne z najlepszych na Przedgórzu Sudeckim. Złożona budowa geologiczna pozwoliła na wykształcenie się cennego zespołu roślinności ciepłolubnej i naskalnej zwłaszcza na bazaltach. Na szczycie góry, na którą prowadzi 100 granitowych schodów znajduje się krzyż, postawiony w setną rocznicę bitwy pod Dobromierzem. Kiedyś wisiała na nim przepiękna pozłacana figura Jezusa, jednak w 1945 r. została postrzelona przez żołnierzy radzieckich. Górna część figury aktualnie zdobi południową stronę transeptu strzegomskiej Bazyliki. W 1995 r. na krzyżu umieszczono nową figurę Chrystusa.

Dalsza część szlaku przebiega przy fundamentach rozebranego w latach pięćdziesiątych schroniska. Spacerując po lesie warto zwrócić uwagę na florę Góry Krzyżowej. Z uwagi na bazaltowe podłoże występują tu ciekawe gatunki roślin. Warto podkreślić, że irga zwyczajna tworzy tutaj największe skupisko na Śląsku. Podczas prowadzonych na zlecenie Urzędu Miejskiego w Strzegomiu w 1996 r. badań florystycznych na terenie wokół Góry Krzyżowej stwierdzono obecność 321 gatunków roślin naczyniowych. W systematycznym ujęciu należą one do 57 rodzin. Niestety nie odnaleziono 128 gatunków roślin podawanych przez florystów niemieckich na początku XX wieku. Schodząc na dół w kierunku miasta po lewej stronie miniemy należącą do Wodociągów i Kanalizacja Sp. z o.o. w Strzegomiu przepompownie. Dzięki wybudowaniu tego obiektu w mieszkaniach pojawiła się woda z miejskiego rurociągu. Tutaj kończy się ścieżka przyrodniczo - edukacyjna „Na Naszej Górze” natomiast Szlak Martyrologii wiedzie w dół do ulicy Promenada. Schodząc w kierunku ul. Kościuszki, co pewien czas mijamy granitowe krzyże, tworzące przepiękne „Podniebne Sanktuarium Strzegomia”. Inicjatorem powstania Kalwarii Strzegomskiej był śp. ks. prałat Stanisław Siwiec. Przedsięwzięcie było związane z uczczeniem II Milenium Chrześcijaństwa oraz martyrologii ziemi strzegomskiej, na której działał obóz Gross-Rosen. Kalwaria składająca się z 14 granitowych krzyży rozpoczyna się przy Bazylice i strzegomskimi ulicami prowadzi do podnóża Góry Krzyżowej.

Idąc ulicą Kościuszki tuż przed samym rynkiem po lewej stronie mijamy powstały na przełomie XV/XVI w. pokarmelitański kościół wraz z budynkiem klasztornym. Wartym podkreślenia jest fakt, że najstarszy na Śląsku klasztor karmelitów w 1382 r. został założony właśnie w Strzegomiu. Pierwotnie siedziba zakonu zlokalizowana była poza murami miejskimi w pobliżu Bramy Świdnickiej. Dzisiaj to miejsce upamiętania tablica na murze budynku Świdnicka nr 37. Kościół był kilkakrotnie niszczony i przebudowywany (w 1704-1716 - w stylu barokowym, a w latach 1812 – 1819 - w klasycystycznym). W 1997 r. otrzymał wezwanie Najświętszego Zbawiciela Świata i Matki Boskiej Szkaplerznej i od tego czasu ponownie służy katolikom. W znajdującym się przy południowej ścianie kościoła budynku poklasztornym (CAS Karmel) znajduje się punkt informacji turystycznej i Izba Tradycji Ziemi Strzegomskiej. W budynku klasztoru znalazło swoją siedzibę ok. 15 organizacji pozarządowych. Po wizycie w Karmelu skręcamy w północną pierzeję strzegomskiego rynku. Naprzeciwko, po południowej stronie przebiega szlak Ułanów Legii Nadwiślańskiej. W rynku warto przystanąć na chwilę przy kamienicy nr 12. To właśnie tutaj w prywatnym mieszkaniu znajdowała się utworzona tuż po 1945 r. wypożyczalnia książek. Początkowo liczyła ok. 300 pozycji by pod koniec działalności w 1948 r. osiągnąć liczbę 800.

Na trasie szlaku, przy skrzyżowaniu z ul. Paderewskiego i św. Anny, znajduje się odrestaurowana w 2014 r. figura św. Jana Nepomucena pochodząca z 1735 r. Warto przypomnieć fakt, że św. Jan Nepomucen za niewyjawienie tajemnicy spowiedzi został zepchnięty z polecenia króla Wacława z mostu Karola do Wełtawy. Jest patronem dobrej spowiedzi.

Przemierzając ulicę św. Anny warto zatrzymać się przy znajdującej się po prawej stronie średniowiecznej studni. Rada Miejska w Strzegomiu dla uczczenia otrzymanych w 1242 r. praw miejskich z rąk Księżnej Anny nadała studni jej imię (Anna Ducissa Maior Zlesie). Kilka metrów dalej na Skwerze Sybiraków dumnie prezentuje się odsłonięty 6 maja 2010 r. pomnik Bezimiennej Matki Sybiraczki. Inskrypcja wypisana na postumencie brzmi: „Jeśli zapomnę o nich, Ty Boże na niebie zapomnij o mnie” „TO DLA WAS BEZIMIENNE POLSKIE MATKI SYBIRACZKI, STRZEGOM MAJ 2010”. Opiekę nad pomnikiem sprawują uczniowie pobliskiej Publicznej Szkoły Podstawowej nr 4 w Strzegomiu. Następnie zgodnie z przebiegiem trasy w prawo w ulicę Aleja Wojska Polskiego. W okolicy wiaduktu, nieużytkowanej w chwili obecnej stacji kolejowej Strzegom – Miasto, wędrówka Szlakiem Martyrologii dobiega końca. W tym miejscu zaczyna się inny szlak - Szlak Ułanów Legii Nadwiślańskiej (żółty- niebiesko - żółty).

Drodzy Państwo, tym sposobem poznaliśmy piękny, malowniczy, lecz również pełen zadumy i może już trochę zapomniany Szlak Martyrologii.

Łukasz Grzelik
Przewodnik LGD „Szlakiem Granitu”

 

   

   

   

   

   

   
 
   
 
   
 
   
 
 


do góry  |